4. Ders – Dr. Öğr. Üyesi İsa GÜCEYÜZ | Arapça Belagat Okumaları

Anadolu İlahiyat Akademisi

Geleceğin Akademisyenlerini Arıyor

Temel İslam Bilimleri Atölye Raporu

Dr. Öğr. Üyesi İsa Güceyüz 

Dersin Adı: Arapça Belagat Okumaları 

Konu: Belagat ilmine giriş 

Başlangıç Saati: 17.30 

Süresi: 1 saat 30 dakika 

Ders Mevcudu: 6

Derste Okunan Metinler: 

  • El-Belagâtu’l-Muyessera el-Meâni , el-Beyân , el-Bedi ‘ ( ilk 30 Sayfası ) 
  • el-Belagatu inde’l-Arab / el-Belâğatu fi Zilali’l-Kur’ân ( Târihu ilmi’l-Belağati Mülehhasan) 

Ön Okuma Metinleri: 

  • Hulusi Kılıç, Belâgat, TDV İslam Ansiklopedisi 

İleri Okuma Metni: 

  • el-Belagâtu’l-Vâdiha el-Meani, el-Beyân, el-Bedi ‘ 

Tavsiye Metinler: 

  • Belagat, Nusreddin Bolelli 
  • El-Edeb’ül-Arabî fi’l-Cahiliyye ve’l-İslam 
  • El-Belaga Tetavvur ve Tarih 
  • Ayet ve Hadis Örnekli Arapça Belagat, Sadi Çögenli 

 

Derste meani ilmi ile ilgili metin takip edildi. “Meânî: معاني” kelimesi, sözlükte “kastedilen şey” anlamına gelen “معنى: mâna”nın çoğuludur.

Bir belâgat terimi olarak meâni: “Arapça lafızların muktezâ-yı hâle uygunluğunu bildiren durumlarını inceleyen ilim” olarak tarif edilir.

Başka bir ifade ile meânî; sözün yerinde, konuşanın ve muhatabın durumuna uygun olarak ifade edilmesini sağlayan ve cümlenin dil kuralları çerçevesinde uğradığı değişikliklerden bahseden bir ilimdir.

Arapçada meani konusuna değinen ve günümüze kadar ulaşan ilk eseri Sibeveyhi’nin El-Kitab’ıdır. Sibeveyhi meani ilmininkurucusu sayılmaktadır.

Manaların değerinin, durum ve konuma uygun düşmesinden ileri gelmesi ve dinleyicilerin kültür seviyelerine göre ayarlanmazarureti, meani ilmininnüvesini oluşturmuştur.

Günümüzde sosyoloji ve psikoloji disiplinlerininverileri ışığında meani ilmine psikososyal yaklaşımlarla bazı filolojik (dilbilim) ve stilistik (üslupçu) yorumlargetiren eserleri verilmeye çalışılmıştır.

Konuları itibariyle meani ilmi şu şekildedir, Cümlelerin kuruluşları, müsned (yüklem) -müsnedün ileyh (özne), lafızların zikr – hazf (çıkarma/zikretmeme), takdîm (sunma) – te’hîr (geri bırakma) gibi durumları, îcâz (kısa, öz ve çok manalı) – itnâb (sözü uzatma) gibi edebî sanatların uygulanış biçimlerini, zamir (ismin yerini tutan kelime) yerine zâhir (açık isim), zâhir yerine zamir koymak gibi kelime değişikliklerinin muktezâ-yı hâle mutabık olarak değişik mânalara delâlet etmeleri, fiil sîgalarının (fiil çekiminin/kipin) belâğat incelikleri gibi hususları, bir nükteden ötürü nazmın zâhirin hilâfına gelmesinin incelikleri, bir cümlenin ne zaman haber (doğru ya da yanlışlanabilir gerçeğe uygun cümleler) ne zaman inşâ (Doğrulanması ve yanlışlanması yapılamayan cümleler) yapılacağı, kasr (sınırlandırmak/kısa kesmek), fasl (ayırma) ve vaslın (birleştirmenin) ne zaman gerekli olduğu ve benzeri konuların hepsini bu ilim dalı ele alıp inceler.

Özetle belâgat, dil felsefesi ile ilgili konularını ele alır. “Muktezâ-i hâle mutabık” olan sözün hallerinden bahseder.

Bu konuların bilinmesi Kur’ân-ı Kerîm’in i’cazının anlaşılmasına büyük katkılar sağlamakta, okuyucusunu fesâhat ve belâgatının sırlarına vâkıf etmekte olduğu inkar edilemez bir gerçektir.

 

Scroll to Top