Doç. Dr. Mehmet BULGEN | İlahiyat Bilimlerinde Yöntem; Kelam

 

Anadolu İlahiyat Akademisi

Geleceğin Akademisyenlerini Arıyor Projesi

Analitik Felsefe Atölyesi Ders Raporu

2. ve 3. Sınıf Grubu   

Tarih:11 Mart 2023 Cumartesi, 17.00
Ders:İlahiyat Bilimlerinde Yöntem; Kelam 
Hoca:Doç. Dr. Mehmet BULGEN
İşleniş:Yüz yüze ve Online
Özet:
    • Modern hakkında bir şey söyleyebilmemiz için klasiği çok iyi bilmemiz ve anlamamız gerekiyor.
  • Geçmişi bilirseniz günümüzde yapabileceklerinize meşruiyet bulursunuz
    • Kelamın hiç taviz vermediği konuları tespit ettiğimiz zaman kelamı tanımış oluyoruz.
  • Kelam ihtiyaca binaen ortaya çıkmış bir ilimdir. İslam hızla yayılmış ve ameli, itikadi ya da hadis gibi konularda ihtilaflar ortaya çıkmıştır. Mürtekib-i Kebîre gibi olaylar yaşanmıştır. İslam toplumu bu problemlere bir disiplin oluşturmak üzere çok erken sayılabilecek bir dönemde kelam ilmini oluşturmuştur.
  • Kelamcılar içtimaı ve toplumsal yönleri olan bir takım itikadi problemlerin yanında epistemolojiyi ontolojiyi kozmolojiyi cisimlerin yapısını da ilgilendiren, teorik yönleri de olan yer yer fiziğin alanına da giren bir ilim olmuştur ve henüz İslam felsefesi yoktur. 
  • Fizikle ilgili kozmolojiyle ilgili konuları ilk defa tartışanlar kelamcılardır. 
  • Kelamda akla, akli delillere çok önemli bir vurgu vardır. 
  • Apolojetik savunma amaçlı bir konuyla ilgilenme demektir. Amaç bir inşa değil saldırıdır ve hakikat arayışından ziyade yüzeyseldir.
  • Kelamın savunma kadar inşa yönü de vardır, yöntemi, epistemolojisi vardır. 
  • Kelamın üç sacayağı vardır 

1-tespit: itikadi esaslar nelerdir? Kelamcılar bunu tespit ediyor bunu yaparken de çok akla yer vermezler. 

  • En merkezdeki esasları itikadi esaslardır. Bunu tespit ederken iki şeye bakarlar

 a) Subûtî kati mi İtikadi esasın kutsal olan ve onunla irtibat kurmuş peygamberden gelmesi gerekiyor. Bir söz peygamber’e ait mi değil mi? Kelamcı tespiti yaparken hadise başvurur hadisçi ona veri sağlar ve hadisçi ne derse kabul eder kelam. Gerçekten hadis ilmi çok yapılıdır ve kelam epistemolojisine dayanmaktadır. 

b) Manaya delalete kati mi? 

2-Temellendirme: Gazali kelamcının en nihai görevi; Peygamber’in doğruyu söylediğini tespit etmektir. 

    • Kelamda ahad haber kesin delil olarak kullanılamaz. 2. 3. Delil olarak kullanılır. 
    • Genelde kelamda mütevatir haberleri kabul ederler. 
  • Kelam Efendimizin peygamberliğinin kanıtlanması üzerine kurulmuştur
  • Kelam sisteminde mucizeleri Allah yapar.
    • Kelamcı ısrarla aklın ulaşamadığı kısımlar da vardır der. Mesela ölümden sonra ne olacağını kimse bilemez. İş mümküne gelince kelamcı durur. 
    • Razi: Kulun özgürlüğünü ispat etmezseniz nübüvveti unutun. Kulun özgürlüğünü en çok kelamcılar ispat etmeye çalışmıştır
  • Nesefî’ye göre Kur’an’ı delil olarak kullanmadan önce peygamberin hak peygamber olduğunun ispat etmeniz gerekiyor bundan önce de mürsili ispat etmeniz Allah’ın varlığını ispat etmeniz gerekiyor. Bundan da önce alemden bahsetmelisiniz.  Bu tam bir kelam metodudur.
    • Özetle sıralama hudus, Tanrı’nın varlığı- sıfatları, nübüvvet.
  • Evrenin bir başlangıcı olmalı, evren sonsuza kadar gitse fiili sonsuz evrenin varlığı problemi ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla sonsuz sayıda hadise yaşandı problemi ortaya çıkar oysa geçmiş bitmiştir. Geçmiş kavramın kendisiyle tartışmalı oluyor. Sonsuz sonsuzdan fazla olabilir mi? Tam da burada bir problem daha ortaya çıkar.
  • Kelamcılar sebepleri reddetmezler.
  • Alemin sebebi nasıl bir varlık? Bu sebep alemi yok iken sonradan var etmiş, alemin varlığını yokluğuna tercih etmiş. 
  • Kelamcılar Tanrı kavramının kendisinden hareket etmeler. Evren bize bir şey söyler adına Tanrı da denmeyebilir. Tanrı kavramının kendinden yola çıkarak evrenin ezeli olduğunu ispat edemezsiniz. Çünkü daha Tanrı kavramını ispat etmediniz. Evren sonradan meydana geldiyse bir sebep lazım ve ilk sebep evren gibi hadis olmamalı aksi halde yine ilk sebep gerekir. 
  • Evrenin sonradan var olduğu ve ilk sebebi olduğu tespit edilmiştir. Aksi halde evreni açıklayamaz hale geliyoruz.
  • Kelamcıların vardığı yol akli deliller olmuştur. 
Ön Okuma Metni:
  • Kelam İlminin Mertebesi ve Diğer Dini İlimlere Nispeti, Mustafa Gazali (makale)
  • Kelam İlminde Klasik Yaklaşımlar, Mehmet Bulgen (makale)
Bahsi Geçen Eserler: 
  • Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: K dî Abdülcebbâr Örneği / Mehmet Bulgen
Scroll to Top