Dr. Öğr. Üyesi Hadi Ensar CEYLAN | Fıkhın İlminin Temel Kavramları ve Anlaşılma Biçimleri

 

Anadolu İlahiyat Akademisi 

Geleceğin Akademisyenlerini Arıyor Projesi 

Fıkhın Temel Kavramları ve Anlaşılma Biçimleri Ders Raporu

1.Sınıf

Tarih:11.03.2023
Ders:Fıkhın İlminin Temel Kavramları ve Anlaşılma Biçimleri 
Hoca:Dr. Öğr. Üyesi Hadi Ensar CEYLAN
İşleniş:Yüz Yüze ve Online
Özet:Bir alana giriş yapmak için o alanın temel kavramlarını ve alanın literatürünü iyi bilmeliyiz. Makalelerde yer alan anahtar kavramlar o makaleyi özetler niteliktedir. İlgilendiğimiz alanla ilgili temel kavramların ne olduğunu tanımlamak, bilmek gerekir; ne olduğunu bilmek her zaman kolay değildir o nedenle ne olmadığını bilmekte bize büyük yarar sağlar. Aynı mefhum hakkında farklı lafızlar kullanılabilir, aynı lafızlar kullanıldığında da onların içeriği değişebilir. Tanım yapılırken o tanımın vazgeçilmez unsurlarını kullanmak gerekir. Bu şekilde bir girizgâh yapılarak ders esnasında bahsedilecek kavramlara değinilmiştir. O kavramlar: Fıkıh, şeriat, nass, icma, içtihat.

Hilaf kavramından da bahsedilmiştir. Hilaf, İslam hukukçularının geliştirmiş olduğu tartışma disiplinidir.

Fıkhın %50’si nass, %50’si içtihattır. Fıkıh, derinlemesine kavramak demektir. Kur’an’ı Kerim’de genellikle sözlük anlamıyla kullanılır. Alimler fıkhın hikmet kavramıyla Kur’an da yer aldığını düşünürler. Fıkıh, sadece lafzın bilgisi değildir. Sadece zahirin bilgisi değil, batının da bilgisidir. Kur’an’ı Kerim’deki lafzın hangi anlam çeşitliliğini sunabileceğine dair çabaya sahip olmayı fıkıh olarak tanımlarız. Ele alınan ayeti tek bir kavrama indirgememektir. 

Fıkıh yapmak için ehli rey olmak zorundasınız. Ehli hadis ise fıkıh yapmaz, hadis rivayeti neyse onun hükmüne uyarlar, mezheplere karşıdırlar.

Fıkhın yaygın yapılan tanımlarından birisi, el-ilmü bi ahkam’ş-şer’iyye (şer’i hükümleri bilmektir). Fakih, fıkhın uzmanlık bilgisine sahip olandır. Fetva, bilmeyene yol göstermek açsından önemlidir. Fetva, büyük ölçüde içtihattır, din değildir, zanni bir görüştür. 

Şeriat, şer’i hükümdür. Fıkıh daha geni bir kümedir, şeriat onun alt kümesi gibidir; her şeriat fıkha dahildir ama fıkha dahil olan her hüküm şeriata dahil değildir. Şari, hükmü belirleyendir, şari kimdir? Allah’tır, peygamberdir, belki biraz da fukahadır denilebilir. 

Nass, açıkça ifade etmek demektir. Nassın olduğu yerde delalete bakılmaz. Terim anlamı ise ayetlerde ve hadislerde hükmü açıkça bildirilen cümlelerdir. Ayet ve hadislerin tamamını ifade eden bir yaklaşımda vardır. Mevridi nassda içtihada mesağ yoktur; nassın olduğu yerde içtihat yoktur (mecelle maddesi). İstidlal, nassdan delalet çıkarmaktır. İçtihat ise nassda bilgi olmadığında devreye girer. 

Nasslar iki açıdan tasnif edilir: Subuti ve Delaleti Yönünden

Geniş anlamıyla da subutu yönünden kat’i olanlar (mütevatir rivayetler), subutu yönünden zanni olanlar (haber-i vahid), delaleti yönünden kat’i olanlar, delaleti yönünden zanni.

Ön Okuma 

Metni:

İslam Ansiklopedisi İçtihat Maddesi
Bahsi Geçen 

Esereler:

Fıkhın Kaynakları Nass ve İçtihat- Prof. Dr. Hacı Yunus Apaydın

Ahkamü’l-Kur’an-Cessas

Ahmet b. Hanbel’in Muhalifleri- Christopher Melchert (Makale Önerisi)

Usulu’s Serahsi- İmam Serahsi

El- Fakih ve’l Mütefakkih- Hatib el Bağdadi 

 

Scroll to Top