Dr. Öğr. Üyesi Mustafa Altuğ YAYLA | Tarih Klasiklerini Okuma Yöntemi

 

Anadolu İlahiyat Akademisi

Geleceğin Akademisyenlerini Arıyor Projesi

Ders Raporu

Klasikleri Okuma Yöntemi Grubu

Tarih:25.01.2024 Perşembe, 16:00       
Ders:Tarih Klasiklerini Okuma Yöntemi 
Hoca:Dr. Öğr. Üyesi Mustafa Altuğ Yayla 
İşleniş: 
Özet:Hoca, Abdullah Yasir Can tarafından takdim edildi.

Ders, tek oturum olarak işlendi. 

   Dersin odak noktası farklı dönemlerde geçmişin nasıl vurgulanarak yeniden inşa edildiği ve inşa edilirken hangi dönemsel amaçların olduğu üzerinedir.

  • Tarih Kavramı ve Antik Dönemde Tarihsel Düşünce

   Bu süreçte düşünce yapısı iki şahsiyet üzerinden okunacak olursa etnografik ve kültürel yapıya bakan Heredotus, siyasi ve politik taraftan bakan Thukydides’tir. Heredotus, kaynakların sahih olup olmadığını incelemekte ve tanrısal iradenin rolünü ön plana çıkarmaktadır. Thukydides, dönemin savaşlarının Atina toplumu için sonuçlarının tespitlerini yapmaktadır. Polis kültüründe insanlara ibret vermek amacıyla yazmaktadır. Antik Yunan tarihinde yazılan tüm tarihi eserlerin temel odağı nedenselliktir.

  • Aydınlanma Dönemine Kadarki Süreç

   Tanrısal irade güçlü bir şekilde işlenmektedir. Nedenselliğin yanında tanrısal iradeye de yer vermeye başlamaktadırlar. Din merkezli olacak şekilde tarihi yorumlamaktadırlar. İbn Haldun, tarihsel kaynakları olduğu gibi kabulünü onaylamamaktadır. Kuramsal tartışmalarla kaynakları mezcetmektedir. Bu yönüyle problem merkezli bir tarih yazıcılığı vardır.

  • Aydınlanma Dönemi

   Hristiyanlık çerçevesindeki tarih yazıcılığı devam etmekle birlikte Antik Yunan ve Roma klasiklerine ciddi bir şekilde yönelim vardır. Kendilerine bir başlangıç olarak görmektedirler. Ortak vurgu tanrısal etkinin tarihte olmadığını düşüncesindedir. Kaynak tetkikiyle tarihsel gerçekliği olduğu gibi inşa etme düşüncesine sahiptirler. Marx hariç, ideal bir toplum için Hristiyan ideallerine ihtiyaç duyulmadığını düşünmektedirler.

   Voltaire, tanrısal iradenin etkisinin reddini esas almaktadır. Ahlaklı bir toplum için Hristiyanlığa ihtiyaç olmadığını söylemektedir. David Hume, Voltaire ile aynı temayyülere sahiptir ve özgürlük vurgusu yapmaktadır. Edward Gibbon, problem odaklı tarih üretmektedir. 

  • Modern Dönem

   Ulus fikri yaygınlaşmaktadır ve evrensel insan fikriyle çatışmaktadır. Doğuyu hastalıklı olarak görmektedirler. Tarihsel koşulların soyuttan ziyade materyalist düzeyde belirleyiciliği fikri ön plandadır. Dini motiflerin dahi maddesel olarak bir ihtiyaçtan doğduğu düşünülmektedir.

   Jules Michelet, rönesans tabirinin mucididir. Halka özel vurgusu ile ön plana çıkar. Jacob Burckhardt, kültür tarihinin mucididir. Bir döneme, Rönesans’a, sanat, mimari, edebiyat vb. yönlerden bakar. Leopold von Ranke, diğerlerinden farklı olarak her dönemi o dönemin değerleri ile algılanmalı fikrini ortaya çıkarmaktadır. Anakronik ve teleolojik karşıtlığı hakimdir. Karl Marx, maddi koşulların belirleyici olduğunu düşünmektedir.

  • Yakın Dönem

   Yakın dönem, Ranke’nin düşüncesinin farklı formlara dönüşmüş halidir. Bu dönemde Annales Okulu ortaya çıkmakta ve bağlamsal koşullar, özellikle coğrafyanın önemine vurgu yapılmaktadır. Ana akım tarihyazımı dışı konulara ilgi (tarım, iklim, kültür vb) artmaktadır. Disiplinlerarasılık, problem odaklılık merkezdedir.

   Toplumun ezilen kesimlerine, kapitalizmin ortaya çıkardığı sorunlara dikkat çekilmeye çalışmak, Avrupa dışındaki sorunlara eğilmeye başlanılmaktadır.

   Kültürel olana yönelim artmaktadır. Fikirlerin serimlemesinden ziyade fikirlerin bağlam ile nasıl şekillendiği meselesi odaktadır. Son olarak dünya tarihinden global tarihe bağlantılı olarak bakılmaktadır. 

Öğrencilerin derse ilgi düzeyleri ve katılımları düşüktü. Ders işleyişte Klasikleri Okuma Yöntemi teması arka planda kalmıştır. Tarihi kişiler, olaylar ve dönemler sistematik bir biçimde ele alındığı ve yoğun olarak anlatıldığı için özden uzaklaşılmıştır. 

Ön Okuma Metinleri:
  • Ernst Breisach, Tarihyazımı, 1,13,14,17,18,22. Bölümler ve Sonsöz
Bahsi Geçen Eserler: 
  • Heredotus, Tarih, çev. Müntekim Ökmen
  • Thukydides, Peloponnesos Savaşları, çev. Furkan Akder
  • François Hartog, Herodotus’un Aynası
  • Arnaldo Momigliano, Modern Tarihçiliğin Klasik Temelleri
  • İbn Haldun, Mukaddime, çev. Süleyman Uludağ
  • Leopold von Ranke, 16. ve 17. Yüzyıllarda Osmanlı ve İspanyol İmparatorlukları
  • Jacob Burckhardt, Rönesans Kültürü
  • Peter Burke, Yeniçağ Balında Avrupa Halk Kültürü 
Scroll to Top