Prof. Dr. Asım YAPICI | Sosyal Bilimlerin Temel Kavramları

 

Anadolu İlahiyat Akademisi

Geleceğin Akademisyenlerini Arıyor Projesi

Ders Raporu

1. Sınıf Grubu   

Tarih:25 Şubat 2023 Cumartesi, 13.30
Ders:Sosyal Bilimlerin Temel Kavramları
Hoca:Prof. Dr. Asım Yapıcı
İşleniş:Yüz yüze ve Online
Özet:Ders proje koordinatörü Harunnisa Akgün’ün açılış konuşmasıyla başladı. Ders içeriği ve hocanın tanıtımı yapıldı. Öğrenciler kendilerini tanıttı.Açılışın ardından Prof. Dr. Asım Yapıcı’nın “Sosyal Bilimlerin Temel Kavramları” isimli dersine geçildi.

1. ders:

Sosyal bilimler nedir?

Sosyal bilimler bilim midir?

Sosyal bilimler rasyonalizasyon ve pozitif yaklaşımların etkisiyle kendi içerisinde ayrıldı. Emprik yaklaşımlar neticesinde matematik gibi bazı ilimler bilim olarak sayılmadı. Descartes matematiği müstakil bir bilim değil istatistik gibi diğer bilimlerin başvurduğu bir konuma yerleştirdi. 

Sosyal bilimlerde ilmin dört aşamasından bahsedilir: anlama, açıklama, yordama ve kontrol-denetleme sistemi. 

Standart bilim tanımı: Somut verilerin deney ve gözleme bağlı olarak tekrarlanabilir ve ölçülebilir şekilde oluşturulmuş kurallar sistemi. Pozitivist bilim tanımlaması bu şekildedir. Burada geriye kalan diğer bilimlerin ne olduğu problemi karşımıza çıkıyor. Bilim bu kadar dar mıdır? Bu tanımlama dışında başka tanımlama yapılamaz mı?

Tarihselciler burada “biz de bilimiz” diyerek karşı çıktı. Fen bilimleri açıklar ama nedenini anlama gayretinde değildirler. Tarihselciler buna dikkat çekerek “fen bilimleri açıklar, sosyal bilimler anlar” dediler. Bir fen bilimci kendisi tarzında üretilmeyen bilgiyi bilim olarak kabul etmiyor. Sosyal bilimler ise bunun karşısında “metrik” yöntemi benimsediler; psikometri, sosyometri gibi.

Nicelin mantığı daha ziyade açıklamaya yöneliktir ve genelde fen bilimleri kullanırdı zamanla sosyal bilimler de bünyesine aldı. Nicelin mantığı keşiftir, zaten var olan şeyi ortaya koyma üzerine ilerler. İcat ise yeni bir şey yapma mantığına göre çalışır. Sosyal bilimler nitel açıklamanın yanında araştırmacının kendi müktesabatını ortaya koyarken yorumlayarak üretir. 

Sosyal bilimleri oluşturan bazı temel kavramlar vardır:

  • Kültür

Alt kültür ve üst kültür ayrımı vardır. Ulusal üst kültür olduğu gibi taşra ve metropol arasında bir alt kültür de mevcuttur. Kültür hem tarihi hem de bugünü anlamada önemli bir kavramdır. Bir şeyin dinen helal ya da haram olmasının kültürde farklı bir karşılığı olabilir. 

2. Ders:

Günümüzde bir başka nokta “Küreselleşen Dünya” kavramı

  • Küreselleşen Dünya:

Modern küreselleşme ve postmodern küreselleşme olmak üzere ikiye ayırıyorum ben. Zaman ve mekânın ölümü inkâr edildi. Herkes her an her şeyden haberdar. Bu kimlikleri buharlaştıran, flulaştıran bir şeydir. 

Homojenleşen bir dünya ortaya çıktı. McDonalds’laşan bir dünyadayız. Ayaküstü hazların giderilmesi, hızlı bir yaşama itiyor bizi. 

  • Değer:

Literatürde yanlış kullanılan bir kavramdır. Bizim dindarlıklarımız geleneksel değil göreneksel dindarlık, görerek kazanılan dindarlıktır. 

Arapça “kıymet” kelimesinden gelen bu “değer” kelimesi “ayağa kalkmak, kıyam” anlamlarından türemiştir. İnsanı hayvanlardan ayıran en önemli özellik ayağa kalkmadır. İnsanın zihinsel gelişmesini sağlayan bir eylemdir. 

Değer kültüre bağlı değişmektedir.

  • Dil:

İnançtan daha önemli olan şey dildir. Dil giderse inanç da gider. Hindistan’da Hristiyanlığın yayılmasının büyük bir sebebi Hindu metinlerin İngilizceye çevrilmesidir. 

  • İdeoloji:

İzmlerin tamamı ideolojidir. İdeolojiler idraklerimize giydirilmiş deli gömlekleridir. Menşei Avrupai’dir. İdeolojiler bir bakış biçimidir fakat bir yerden bakarken diğer yönü ihmal edersiniz. Eksik bakış getirir. Modernite dönemi dünyayı ideolojilerle tanıma, ideolojilerle görme dönemidir. Şimdi postmodernite yeni bir ideoloji getirdi “hakikat yoktur”. Herkes kendi batığı yerden haklıdır; “görelilik ideolojsi”. 

Özetle modern ve postmodern bilim paradigmalarını anlamadan sosyal bilimleri anlayamayız.

Ders hocanın öğrencilere akademide ilerleme üzerine tavsiyeleriyle sona erdi. Alan ve hoca seçiminin incelikleri üzerine duruldu. 

Ön Okuma Metni:
  • Sosyal Bilimlerde Temel Kavramlar, Anadolu Üniversitesi, Güz 2020,  Sf. 2-23
  • Sosyal Bilimlerdeki Sosyal, TÜBA Açıkders
  • Cemile Zehra Köroğlu, Muhammet Ali Köroğlu, Bilim Kavramının Gelişimi ve Sosyal Bilimleri Üzerine, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bililer Enstitüsü Dergisi, Sayı 25, 2016, Sf. 1-15
Bahsi Geçen Eserler: 
  • Prof. Dr. Asım Yapıcı, Çatışmacı Söylemin Dinî Tefekküre Etkisi, Diyanet İlmî Dergi 54 (2018): 117-146
Scroll to Top